O ira keitou cakacaka vata kei ira ena vakadidike kei na kena…

O ira keitou vakaitavi vata ena vakadidke

ALIGN kei na CONNECT

Ena vuku gona ni Centre for Population Genomics, o OurDNA e marautaka qai mai lewena tudei na ALIGN kei na CONNECT consortia. Na CPG e liutaka na tabana vakamisini ena kena vakarautaki na ivakarau ni itukutuku vakawa, me tautauvata na kena ivakatagedegede e Ositerelia taucoko, me veiganiti kei na nodra itovo vakavanua, ka muria na ivakarau dodonu ena kena maroroi, qaravi kei na wasei ni itukutuku vakawa, me yaga vei ira na iTaukei ni Ositerelia.

Google

Na Centre for Population Genomics cakacaka vata kei Google me tokona na vakadikevi ni kawa kei na nodra tarai na dui itikotiko e Ositerelia. Na CPG e cakacaka vata ke ina Tabana ni Vakadidike ni Google me buli kina eso na iyaragi ena dikevi ni yatukawa. Na iyaragi oqo ena vukei ira na vuniwai kei na daunivakadidike me ra vulica na veisau ena DNA ni lewe ni itikotiko, ka vakarautaka na ivurevure ni itukutuku vakawa e vinaka cake vei ira na ilawalawa era sega ni matataka vakavinaka ena vakadidike.

Ena veidinadinati qo, sa rawa kina vei Google me tokona eso na sasaga ni OurDNA ena itikotiko. E cakacaka vata tale ga na OurDNA kei na iyaragi ni vakadewa ni Google, ira na daunivakadewa vakadonui, kei ira na kenadau ni vosa me vakadikevi kina na iwalewale vou ni vakadewataki ni ivola ni vakadidike vakawa, ka vakarawarawataki kina na nodra vakaitavi ena vakadidike na lewe ni veitikotiko duikaikai.

Vakadidike ni bula raraba kei na kena vakayacori na porokaramu

Na porokaramu ni OurDNA e okati kina na timi e nona vakatabakidua na vakadidike ya na nodra dikeva na sala ena yaga kina vei ira na duikaikai na porokaramu me vaka na OurDNA. Na cakacaka vata kei ira na daunivakadidike ena bioethics, veika vakailavo ni tabana ni bula, daunivakasala ni genetic, veitaratara kei ira na lewenivanua, kei na veika vakasaeinisi, na kena qo e dikeva na kena veiganiti, veitaratara kei ira eso, kei na veika yaga tale eso e vauca na porokaramu.

Na vakadidike e vakabibitaka na veitaratara kei na itikotiko kei ira era kenadau ena vakadidike ni genomis mera vakaitavi, wili kina na kean soli na veivakadonui kei na kena tauri ma macala ni genomics. Ena dikeva tale ga na sala me vakavinakataki kina na veiqaravi vakavuniwai e vakayagataka na genomics me yaga vakalevu cake vei ira na lewe ni veitikotiko duikaikai.

Na veika e dikevi rawa ena cakacaka qo ena veivuke ena kena vakavinakataki na porokaramu ni OurDNA ena veigauna mai liu. E vakarautaka tale ga na veidusimaki ena neitou vakadidike eso ni genomics ni cakacaka vata kei an duikaikai ena itikotiko.

Keitou cakacaka vata kei:

Associate Professor Danya Vears , Murdoch Children’s Research Institute (Bioethics)
Professor Ilias Goranitis, University of Melbourne (Health Economics)
Associate Professor Stephanie Best, Zoe Fehlberg, and Dr. Marlena Klaic, University of Melbourne (Implementation Science)
Mary-Anne Young and Dr. Amanda Willis, My Research Results, Garvan Institute of Medical Research (Genetic Counselling)
Professor Alison McEwen, University of Technology Sydney (Genetic Counselling)
Dr. Rachel Thorpe, Australian Red Cross Lifeblood (Social Research)

Eso tale na vakarautaka na veitokoni

O ira na neitou itokani ena kena vakayacori na porokaramu

Australian Genome Research Facility (AGRF)

Na OurDNA e cakacaka vata kei na Australian Genome Research Facility (AGRF) me dikeva se ‘wilika’ na DNA mai na sabolo era solia na lewe ni itikotiko. Me vaka e tuvanaka tiko na veika e vakayacori, na AGRF e vakayagataka na monalivaliva me dikeva qai kauta mai na veika vouvou e laurai ena gene me tokana kina na vakadidike vakavuniwai kei na tabana ni bula.

Australian Red Cross Lifeblood

Na OurDNA e cakacaka vata kei na Australian Red Cross Lifeblood me vakalevutaki kina na duidui ni kawa vei ira na dau soli dra, vaka kina ena vakadidike ni genomics. E nodra cakacaka tale ga na kena tauyavutaki eso na sala veiganiti mera sureti kian a vakaitavi ena OurDNA e duatani toka na nodra dra mera cautaka nodra dra me rawa ni tiko kina eso na dra e dredre me kunei.

Na Federation of Ethnic Communities Councils of Australia (FECCA) kei na Australian Multicultural Health Collaborative (e dua na sasaga ni FECCA)

Na FECCA kei na Australian Multicultural Health Collaborative e isoqosoqo bibi dina, era veivuke ena veitaratara vei ira na duikaikai ena nodra veivakasalataki kei na veidusimaki ena porokaramu ni OurDNA. Matataka tiko na neitou soqosoqo e tosoya tiko na ka kece, FECCA kei na Collaborative e veivakasaltaki tale ga ena itikotiko ra qai liutaka tale ga na veika e yaco tiko. Na Collaborative e veiliutaki vata ena OurDNA Multicultural Advisory Group, ka vakarautaka na ivakasala vakakenadau me baleta na lawa kei na ivakarau ni cakacaka ena porokaramu taucoko. Na ilawalawa e veivakasalataki ena ulutaga e okati kina na sala e vakarautaki kina na OurDNA ena vakadidike kei na sala e wasei kina vei ira na itkotiko.

Monash University

Na OurDNA e cakacaka vata kei na timi ni Precision Medicine e Monash University me vakadikeva ka maroroya na sabolo ni dra era solia na lewe ni itikotiko. Na Monash Presicion Medicin e wasewasea na dra ena duidui sabolo, me vaka na plasma, sela kei na buffycoat, e maroroya tale ga na dra taucoko. Kena ikuri, era vakaduiduitaka na DNA mai na sela ni dra taucoko, wili kina na sabolo e sa vakarautaki oti mai Westmead. Na sabolo e soli ena OurDNA e maroroi tu vakadede e Monash.

Sonic Pathology (Douglass Hanly Moir Pathology kei na Melbourne Pathology)

Na OurDNA e cakacaka vata kei na Sonic Pathology kei na nodra timi ni dau kumuni dra era vakavulici, me vakayacori kina na porokaramu. E sa vakarautaka e levu na vanua ni kumuni dra e Serene o Sonic (e kilai me Douglass Hanly Moir Pathology) kei Malevani (e kilai me Melbourne Pathology). O ira na lewe ni itikotiko era via vakaitavi ena OurDNA era rawa ni gole ena Melbourne Pathology se Douglas Hanly Moir Pathology ena dua ga na gauna era vinakata mai na Moniti ina Lotulevu.

WeGuide

Na OurDNA e cakacaka vata kei WeGuide me vakarautaka e dua na ivakarau ni veivakadonui ena monalivaliva e taqomaki, nuitaki, ka vakarautaki ena vosa duidui, me tokona na nodra vakaitavi na lewe ni itikotiko kei na vakadidike. Na WeGuide e dua na platform ni nodra vakaitavi na tauvimate e sa vakadonui vakalawa, e vakadinadinataki na ivakatagedegede ni kena taqomaki, ka levu na kena kila kei na kena cakacaka ena tokoni ni tabana ni bula kei na isoqosoqo ni vakadidike vakavuniwai.

Westmead Institute ni vakadidike vakavuniwai

Na OurDNA e cakacaka vata kei Westmead Institute ni vakadidike vakavuniwai me kumuna qai maroroya na sabolo ni dra era solia na lewenivanua. Na Westmead Biobank e wasewasea na dra ena duidui sabolo, me vaka na plasma, sela kei an buffycoat, ia e maroroya tale ga na dra taucoko. Na sabolo e vakadikevi mai Westmead e maroroi vakalekaleka ga, ni dau qai vakau na sabolo ena Monash University me maroroi kina vakaded.

E tiko e dua na nomuni taro?

Kevaka o sega ni raica na ka o vaqara tiko, veitaratara mai vei keitou.

E vakailavotaki vakacava na OurDNA?

Na OurDNA e vakailavotaka:

O koya sara ga na rua na vanua e cicivaka na Centre for Population Genomics’: Garvan Institute of Medical Research kei Murdoch Children’s Research Institute
Ira era cau mai ena sasaga qo
E vakarautaka tale ga na Australian Government’s Medical Research Future Fund (MRFF) na veivuke vakailavo se grant 2015969 (CIA Daniel MacArthur; 2022-2027) mai na Genomics Health Futures Mission kei na National Health and Medical Research Council (NHMRC) investigator grant 2009982 (CIA Daniel MacArthur; 2022-2026). Na lewe ni veika e tabaki qo e nona sara ga o koya e vola qai sega ni vakamacalataka tiko ga na rai ni Matanitu o Ositerelia se Commonwealth se na NHMRC.
Na porokaramu ni OurDNA e tokona tale ga na sasaga ni Google’s Digital Future Initiative. Mo wilika e levu tale na ka e vauca na tikina qo eke.

E dodonu vakalawa na veika me baleti OurDNA?

Io, na OurDNA e sa vakadonui vakaivola ena Human Research Ethics Committee (HREC) ena Royal Children’s Hospital. Na ivakadinadina ni veivakadonui qori na: HREC/91986/RCHM-2023

Kevaka e dua na nomu taro me baleta na veivakadonui ni OurDNA, se o via vosa vua e dua e sega ni tiki ni kena timi ni vakadidike, o rawa ni veitaratara vua na i liuliu ni Vakadidike ena Royal Children’s Hospital. O rawa ni qirita na i liuliu ni veiqaravi ena tabana oqo ena (03) 9345 5044 se imeli vua ena rch.ethics@rch.org.au

Na cava ena yaco ena noqu sabolo ni dra?

Ni o solia nomu sabolo ni dra, na yacamu, tikinisiga ni sucu kei na code me vakatakilai iko ena vakayagataki me kilai kina na sabolo ni nomu dra ena gauna e vakau kina. Na sabolo o cautaka ena maroroi qai dikevi ena kena lab.

Na sabolo ni nomu dra, na sela ni dra se sablolo ni DNA ena maroroi ena Biobanking Victoria. Na Biobank ya na lab era maroroi kina na sabolo ni veika e dikevi ena veika e vauca na yagoda ena vanua e rawa ni taqomaki kina.

Na itukutuku e kau mai na nomu sabolo ni dra, sela se DNA ena wasei ga vei ira na daunivakadidike era vakadonui mera dikeva, kei na veika o sa vakadonuya mera caka kina. Na kemu itukutuku vakaitaukei ena laurai rawa ga se dikevi vei ira e dua na iwiliwili lailai ni lewe ni timi OurDNA, era na veitaratara tale ga yani kevaka o sa vakadonya mera tarai kemuni tale..

O na rawa ni raica e levu tale na itukutuku ena veika ena caka ena sabolo ni nomu dra ena iyaloyalo qo.

Dou na vakarautaka vakacava na itukutuku mai na sabolo ni noqu dra?

Na gauna keitou sa taura kina na sabolo ni nomu dra, keitou na vakadikeva ena kena ivakarau ni vakadidike vakasaenisi me keitou vidavida na itukutuku ni sela. Na ivakatagedegede ni itukutuku e kilai levu duadua oya na nomu DNA, ia e tiko tale eso na ivakatagedegede ni itukutuku era vukei ira na saenitisi mera kila na sala e tubu kina na ituvaki ni bula. Ni keitou vakadikeva na veimataqali ivakatagedegede ni itukutuku oqo, keitou rawa ni vakarautaka e dua na iyaloyalo matata cake ni bula e vakaraitaka dina na ituvaki duatani ni nomu itikotiko.

Baleta ni gadrevi na kila kei na veiqaravi vakatabakidua ena ivakarau oqo, keitou cakacaka vata kei na vale ni vakadidike kei na neitou itokani ena vakadidike era sa vakadeitaki tu e Ositerelia kei vanuatani. Keitou cakava qo me rawa ni vakadeitaka kina ni veika keitou vakarautaka e donu vakavinaka, koya e bibi sara me na yaga vei ira na vuniwai era na vakayagataka. O ira kece na neitou itokani keitou cakacaka vata era vauci ena veidinadinati vakalawa kei na ivakarau dodonu e kaukauwa, ka salavata kei na ivakatagedegede ni Ositerelia ena maroroi ni itukutuku vakaitaukei kei na kena taqomaki.

O ira na daunivakadidike kei na vanua e vakadikevi kina na dra era na sega ni raica na yacamu se na kemu itukutuku. E duatani ga na vanua keitou na biuta kina na kemu itukutuku, e maroroi vinaka, me rawa kina ni vakabibitaki ga na vakadidike mai na kena kilai na kemu itukutuku vakaitaukei.

Ena maroroi vei na itukutuku?

Na OurDNA e torocake sara na veitaqomaki e vakayacori kina me maroroya na kemu itukutuku vakaitaukei, veika me baleta nomu bula kei na itukutuku ni nomu genetic, kei na sabolo ni dra o solia. Na dra, sela ni DNA ena duidui ga na vanua e maroroi kina ena vale ni biobanking facility ena kena gauna dede ga e rawa.

Na itukutuku kece ena monalivaliva ena maroroi tu ena server e Ositerelia e cicivaka na tabana ni bula eso era kenadau, o ira na maroroya na itukutuku ni veika e baleta na tabana ni bula se vanua ni vakadidike ni tabana ni bula. Na database se vanua ni maroroi itukutuku qori era muria na lawa bibi eso ra qai kenadau ena maroroi ni itukutuku.

O cei ena rawa ni raica na kequ itukutuku vakaitaukei?

Keitou raica vakabibi na maroroi ni itukutuku vakaitaukei kei na veika e dikevi. Kevaka o sa vakatulewataka mo vakaitavi ena OurDNA, na kemu itukutuku vakaitaukei kei na nomu itukutuku ni genetic se yatukawa o basika mai kina ena sega ni maroroi vata. O ira ga na vakailesilesi vakadonui ni timi ni OurDNA ena rawa ni raica na kemu itukutuku vakaitaukei, kei na veika ga o sa vakadonuya tu me caka.

Kena ivakaraitaki:

Kevaka o vakatulewataka me vakau lesu yani vei iko na itukutuku ni veika e dikevi ena nomu dra, ena vakayagataki gona na kemu itukutuku vakaitaukei me keitou tarai iko tale kina. Na kemu itukutuku ena wasei tale ga vei ratou na neitou vuniwai ni OurDNA era na vakadewataka tiko yani na itukutuku qo vei iko.
Kevaka o vakadouya me ratou veitaratara yani ena vakadidike eso ena vakayacori ena dua na gauna e muri mai, na kemu itukutuku vakaitaukei ena vakayagataki me ratou tarai iko yani kina. Ena ituvaki qo, ena qai wasei ga vei ira eso tale na daunivakadidike na kemu itukutuku kevaka o vakadonuya me keitou cakava vakakina.

O cei ena rawa ni raica na veika e dikevi me baleti iko?

Kevaka o vakaitavi ena OurDNA, ena kumuni ena dua vata ga na vanua na veika e dikevi baleti iko kei na vuqa tale ga era sa dikevi mai, tiko na kedra ivakamacala lekaleka qai biu tu ena vanua era na rai kece kina na vuniwai kei ira na daunivakadidike mera raica kina ke tiko na veika era sema kina na veitukutuku era sa kumuni rawa. O ira na rai ena vanua era biu tu kina na itukutuku qori era na sega vakadua ni rawa ni kila se kemu itukutuku qori.

O ira daunivakadidike kei ira na vuniwai ena taudaku ni OurDNA era tu e veiyasai vuravura era na volavola mai ena OuDNA mera dikeva vinaka qai raica na sabolo kei na itukutuku sa kumuni rawa. E sega ni rawa ni kilai na sala kece e rawa ni vakayagataki kina na kemu itukutuku se sabolo ena vakadidike ena veigauna mai liu. Ia, ena vakadonui ga me vakayagataki na nomu sabolo kei na itukutuku sa kumuni rawa ena vakadidike ena yaga raraba.

Ena vakatau na veika o sa vakadonuya, na kemu itukutuku e veisautaka na kena ivakamacala e biu kina (sega ni vakatakilai na veika me baleti iko) ena rawa ni vakayagataki ena vakadidike ni isoqosoqo eso ni matanitu, me vaka na Tabana ni Bula.

Na itukutuku e rawa ni o kilai kina (kemu itukutuku vakaitaukei) ena maroroi vinaka tu ga. Keitou na sega ni wasea vakadua na itukutuku qori vakavo sara ke vinakati vei keitou vakalawa me caka vakakina. Ena tutu yadua me na qai caka qori me vaka na kena biu mai e dua na ivola ena mateveilewai ena vuku ni vakadidike e vakayacori se dua na veika e vauca na basulawa. Na vakayagataki ni itukutuku qo ena caka ga me salavata kei na lawa ni matanitu kei na lawa ni itukutukuu maroroi.

Raica na FAQ kece