Meda veitokoni taka na vakatorocaketaki ni veiqaravi vakavuniwai ena gauna mai liu

Na nomu solia e dua na sabolo lailai ni nomu dra, ena veivuke sara vakalevu ena kumuni na itukutuku vei ira na vuniwai kei na daunivakadidike ena nodra vakayagataka na itukutuku qori mera kila kina na ituvaki e tara tiko nona bula e dua ena nomu itikotiko.

Mo vakaitavi ena OurDNA, ena vinakati:
  • Mo sa yabaki 18 se sivia
  • Rawa ni soli vei iko na Medicare
  • O kilai ni o cavutu mai vei ira na kai vanua qo: Filipino, Vietnamese, Lebanese, Toga, Samoa se kai Viti
  • Ena sega ni rawa ni vakaitavi e dua kevaka o ira se dua na wekadra voleka e tauvi ira e dua na mate va kawa, me vaka na cystic fibrosis se muscular dystrophy. Qori e sega ni okati kina na ituvaki me vaka na vuce ni wawa, kenisa se na matenisuka.

E tiko e dua nomu taro?

Kevaka o sega ni raica na ka o vaqara tiko, veitaratara mai vei keitou.

Na OurDNA se qai isevu ni sasaga ni Valenivolavola se Centre for Population Genomics. Na Valenivolavola qo e tuvanaki me:

  • Vukei ira na veitikotiko e sega ni dua e matataki ira ena tabana vakavuniwai e vauca na vakadidike ni kilai ni veika e baleta nodra yatukawa;
  • Vakadikeva na sala e veisemati kina ena bula ni tamata ena kena itukutuku e tu ena nona genes; kei na  
  • Vakavinakataki na kena qaravi kei na wali ni so na mate.

Na veiqaravi ni vale ni volavola oqo, e sega ni namaki me rawa kina na tubu vaka i lavo ka rau sema kina e rua na tabana ni vakadidike kilai levu e Ositerelia:
na Garvan Institute of Medical Research e Serene kei na Murdoch Children’s Research Institute e Malevani.

E cakacaka vata tiko kei na veitikotiko na OurDNA me rawa nira okati eso na yatukawa e sega ni laurai ena buturara ni vakadidike na veika me baleti ira. Keimami cakacaka vata kei ira na vei tabana ni soqosoqo, ira na veiliutaki kei ira na itikotiko era matataka.

Na veika e vauca na vakadidike ni genetic ni OurDNA ena yaga vei ira e Ositerelia era na muri mai vakauasivi ena vakadidike vakavuniwai. Mo wilika eke e levu tale na ka keitou cakava tiko.

Mo vakaitavi ena OurDNA, ena vinakati:

  • Mo sa yabaki 18 se sivia
  • Rawa ni soli vei iko na Medicare
  • Mo solia rawa na sabolo ni dra e Victoria se New South Wales
  • Mo kilai ni nomu yatukawa se vanua o cavutu mai kina era sega ni qaravi vakavinaka se tu na kedra itukutuku mera dikevi kina ena veika e vauca na genetic. Rai ena tabana qo mo raica kina na isoqosoqo cava so keitou cakacaka vata tiko.
  • Ena sega ni vakaitavi rawa e dua ke o ira se dua na lewe ni nodra vuvale voleka e tarai ira na mate ni kawa, me vaka na cystic fibrosis se muscular dystrophy. Qori e sega ni okati kina na ituvaki me vaka na vuce ni wawa, kenisa se na matenisuka.

Se mani vakacava na ituvaki ni visa, na OurDNA ena okati ira ga era vaka Medicare ena gauna era solia kina nodra veivakadonui. Kevaka o sega ni kila ke o rawa ni lewena se sega na OurDNA, kerei mo veitaratara kei na dua na neitou timi ni vakadidike

Io, o rawa ni vakaitavi ena OurDNA kevaka o vakasamuqawe.

Sega, o na rawa ni vakaitavi ga vakadua ena OurDNA. Na nodra cau na tamata yadua e duidui qai yaga dina, ia keitou na vinakata na kena levu mera vakaitavi ena OurDNA mera rawa ni yaga vakalevu ena vakadidike ni veiqaravi vakavuniwai kei na tabana ni bula ena veigauna mai liu.

Na inaki ni porokaramu ni OurDNA me okati ira na veitikotiko eso e sega ni dua e matataki ira ena kena dikevi na kedra itukutuku eso vakawa se me tiko nodra genetic resource. Ia keitou kila qai doka ni so era na rairai tukuna nira kilai mera basika mai na dua na yatukawa se vanua, ia e duidui na vanua era cavutu mai kina.

Kevaka o kilai mo tiki ni dua na vuvale se yatukawa keitou dikeva tiko ena gauna qo, ia o se sega ga ni kila na vanua cava o basika mai kina, keitou uqeti iko mo vakaitavi tale ga.

Kevaka o sa mai lewena na OurDNA qai o digitaka mo kila tale na kemu itukutuku, ena rawa ni kilai kina e dua na ka me baleta na kemu ituvaki se na ituvaki ni nomu vuvale ena veigauna mai liu.

E macala ni sega ni lavaki e dua na isau ni kena kilai na itukutuku e mai dikevi, keitou na vinakata ga me tiko nomu Medicare me rawa ni o goleva sara na veiqaravi vakavuniwai ena gauna keitou solia kina vei iko na macala ni veika keitou dikeva. Kevaka o vaka Medicare e Ositerelia, ena nona veivakasalataki o vuniwai e dau sega ni saumi se sega ni levu sara na isau ni nomu lai dikevi ena genetic health services.