E cakacaka vata tiko kei na veitikotiko na OurDNA me rawa nira okati eso na yatukawa e sega ni laurai ena buturara ni vakadidike na veika me baleti ira. Keimami cakacaka vata kei ira na vei tabana ni soqosoqo, ira na veiliutaki kei ira na itikotiko era matataka.

Na veika e vauca na vakadidike ni genetic ni OurDNA ena yaga vei ira e Ositerelia era na muri mai vakauasivi ena vakadidike vakavuniwai. Mo wilika eke e levu tale na ka keitou cakava tiko.

Na OurDNA se qai isevu ni sasaga ni Valenivolavola se Centre for Population Genomics. Na Valenivolavola qo e tuvanaki me:

• Vukei ira na veitikotiko e sega ni dua e matataki ira ena tabana vakavuniwai e vauca na vakadidike ni kilai ni veika e baleta nodra yatukawa;
• Vakadikeva na sala e veisemati kina ena bula ni tamata ena kena itukutuku e tu ena nona genes; kei na  
• Vakavinakataki na kena qaravi kei na wali ni so na mate.

Na veiqaravi ni vale ni volavola oqo, e sega ni namaki me rawa kina na tubu vaka i lavo ka rau sema kina e rua na tabana ni vakadidike kilai levu e Ositerelia:
na Garvan Institute of Medical Research e Serene kei na Murdoch Children’s Research Institute e Malevani.

Na OurDNA e vakailavotaka:

• O koya sara ga na rua na vanua e cicivaka na Centre for Population Genomics’: Garvan Institute of Medical Research kei Murdoch Children’s Research Institute
• Ira era cau mai ena sasaga qo
• E vakarautaka tale ga na Australian Government’s Medical Research Future Fund (MRFF) na veivuke vakailavo se grant 2015969 (CIA Daniel MacArthur; 2022-2027) mai na Genomics Health Futures Mission kei na National Health and Medical Research Council (NHMRC) investigator grant 2009982 (CIA Daniel MacArthur; 2022-2026). Na lewe ni veika e tabaki qo e nona sara ga o koya e vola qai sega ni vakamacalataka tiko ga na rai ni Matanitu o Ositerelia se Commonwealth se na NHMRC.
• Na porokaramu ni OurDNA e tokona tale ga na sasaga ni Google’s Digital Future Initiative. Mo wilika e levu tale na ka e vauca na tikina qo eke.

E vakailavotaki na OurDNA me lai yacova sara na yabaki 2027. E neitou inaki me toso tiko ga na OurDNA me yacova nira sa matataki taucoko na veitikotiko e Ositerelia ka maroroi na kedra itukutuku ka tiko tale ga na kena baqe ni sabolo ena dua na gauna balavu, me na vukei ira na daunivakadidike era na muri mai.

Io, na OurDNA e sa vakadonui vakaivola ena Human Research Ethics Committee (HREC) ena Royal Children’s Hospital. Na ivakadinadina ni veivakadonui qori na: HREC/91986/RCHM-2023

Kevaka e dua na nomu taro me baleta na veivakadonui ni OurDNA, se o via vosa vua e dua e sega ni tiki ni kena timi ni vakadidike, o rawa ni veitaratara vua na i liuliu ni Vakadidike ena Royal Children’s Hospital. O rawa ni qirita na i liuliu ni veiqaravi ena tabana oqo ena (03) 9345 5044 se imeli vua ena rch.ethics@rch.org.au

Na OurDNA e cakacaka tiko kei na levu na isoqosoqo ena itikotiko mera raica na sala vinaka me tarai ira kina, vosa vei ira se sureti ira ena itikotiko mera vakaitavi tale ga ena OurDNA. E tiko ena tabana qo na lisi taucoko ni veisoqosoqo kece keitou cakacaka vata.    

O OurDNA kei na Centre for Population Genomics e cakacaka vata tale ga kei na vica na vanua ni vakadidike kei na kena isoqosoqo mera rawa ni vakadewataka na yaga ni porokaramu ni OurDNA.

Ena gauna qo, o ira na kai Ositerelia mai vei ira na yatukawa e sega ni levu na kedra itukutuku e maroroi tu se sega sara ga na kedra itukutuku ni yatukawa:

• Tokalau kei Aferica (me vakataki, Ethiopia, Kenyan, Mauritian, Somali, Ceva kei Sudan, kei Sudan)
• Vualiku kei Aferika kei na Tokalau e Loma (me vakataki, Asiria, Kalitia, Ijipita, kai Irani, Iraki, kai Joritani, Lepanoni, Palesitaina, Sirian, kei Taki)
• Oceanian (me vakataki, Viti, Papua New Guinean, Samoa, kei Toga)
• Ceva ira kei Esia (me vakataki, Cambodian, Filipino, Indonesian, Malay, Thai, kei Vietnamese)

Era kaya na vuniwai e Ositerelia ni dredre dina me kunei na itukutuku ni yatukawa ni wasewase qo qai sega ni levu na vanua e kau mai kina na itukutuku ni kena qaravi eso na kedra mate.

Na OurDNA e cakacaka tiko kei ira e vica na lewenivanua era sega ni maroroi tu na kedra itukutuku vakawa me vulici kina na veika era sotava. Rai ena tabana qo mo raica kina na isoqosoqo cava so keitou cakacaka vata tiko.

E macala ni keitou cakacaka voleka sara kei ira na itaukei, keitou lewena tale ga na ALIGN kei na CONNECT consortia, qo e qaravi ira vakatabakidua na itaukei ena nodra vakauqeti o ira na kai Aborigines kei na kai yanuyanu ni ena veiqaravi ni wainimate kei na vakadidike.

Keitou veivakasalataki ena kena tauyavutaki na ituvatuva ni itukutuku me baleta na kawa ena vuku ni veiqaravi raraba, e veiganiti vei ira na duikaikai, kena maroroi vakavinaka, qaravi kei na kena wasei na itukutuku ni genomic me yaga vei ira e Ositerelia taucoko.

Na sela era gacagaca somidi ena yago ni tamata era cakacaka vata ena kena rawa ni bula na lewe ni yago kei na gacagaca me cakacaka vakavinaka. E rawa ni vakacevatataki na sela se vakatuburi me dikevi

DNA (deoxyribonucleic acid) e tiko ena yago taucoko, wili kina na noda dra kei na noda weli. Na DNA e tiko kina na ivakamacala ni veika me baleta na yagoda, vakabibi ena iwasewase e vakatokai ena vosa vakaperitania na genes.

Na gene e dua na iwase ni DNA e tiko kina na ivakamacacala ni bulicaki ni yago kena tubu se kena cakacaka. Na gene e rawa sara ga ni kilai kina na duidui ni irairai ni tamata kei na sala e cakacaka kina na yagodra.

Na genetics a vulici kina na gene ke ina nodra itavi ena cakacaka ni yago.

Na genetic variant e duidui se veisau e laurai ena kena itukutuku e dua. Eso na duidui ni genetic variant ena rawa ni vakamacalataka na duidui ni kedra rairai eso, me vaka na uludra kei na roka ni yaloka ni matadra. Eso tale na duidui ni genetic variant e rawa ni vakatauvimatetaki dua se na sala e tarai ira kina na wainimate se veiqaravi e vakayacori.

Na genetic information e tiko kina na idusidusi e rawa kina ni bulicaki vinaka na yagoda, tubu qai cakacaka. Na duidui ena itukutuku ni bulicaki ni yago se genetic information ena rawa ni tara na noda bula. E tautauvata na kedra itukutuku ni bulicaki na veiwekani, wili kina na nodra itubutubu kei na tubudra, veiganeni se veitacini kei ira na gone lalai.

Na gene kece ni tamata se nona genetic information e vakatokai tiko me genome.

Na genomics e vulici kina na nodra genome na tamata yadua. Ena genomics, era dau dikeva kina na dauvakadidike e levu na gene ena dua ga na gauna, se nodra genome e levu ena dua ga na gauna.

Na genetic se genomic medicine e vakayagataka na itukutuku mai nomu DNA e walia se tukuna rawa e dua na mate ena rawa ni tarai iko qai rawa ni kilai kina na sala me tarovi kina.

Mo vakaitavi ena OurDNA, ena vinakati:

• Mo sa yabaki 18 se sivia
• Rawa ni soli vei iko na Medicare
• Mo solia rawa na sabolo ni dra e Victoria se New South Wales
• Mo kilai ni nomu yatukawa se vanua o cavutu mai kina era sega ni qaravi vakavinaka se tu na kedra itukutuku mera dikevi kina ena veika e vauca na genetic. Rai ena tabana qo mo raica kina na isoqosoqo cava so keitou cakacaka vata tiko.
• Ena sega ni vakaitavi rawa e dua ke o ira se dua na lewe ni nodra vuvale voleka e tarai ira na mate ni kawa, me vaka na cystic fibrosis se muscular dystrophy. Qori e sega ni okati kina na ituvaki me vaka na vuce ni wawa, kenisa se na matenisuka.

Kevaka o sa mai lewena na OurDNA qai o digitaka mo kila tale na kemu itukutuku, ena rawa ni kilai kina e dua na ka me baleta na kemu ituvaki se na ituvaki ni nomu vuvale ena veigauna mai liu.

E macala ni sega ni lavaki e dua na isau ni kena kilai na itukutuku e mai dikevi, keitou na vinakata ga me tiko nomu Medicare me rawa ni o goleva sara na veiqaravi vakavuniwai ena gauna keitou solia kina vei iko na macala ni veika keitou dikeva. Kevaka o vaka Medicare e Ositerelia, ena nona veivakasalataki o vuniwai e dau sega ni saumi se sega ni levu sara na isau ni nomu lai dikevi ena genetic health services.

Se mani vakacava na ituvaki ni visa, na OurDNA ena okati ira ga era vaka Medicare ena gauna era solia kina nodra veivakadonui. Kevaka o sega ni kila ke o rawa ni lewena se sega na OurDNA, kerei mo veitaratara kei na dua na neitou timi ni vakadidike. 

Na inaki ni porokaramu ni OurDNA me okati ira na veitikotiko eso e sega ni dua e matataki ira ena kena dikevi na kedra itukutuku eso vakawa se me tiko nodra genetic resource. Ia keitou kila qai doka ni so era na rairai tukuna nira kilai mera basika mai na dua na yatukawa se vanua, ia e duidui na vanua era cavutu mai kina.

Kevaka o kilai mo tiki ni dua na vuvale se yatukawa keitou dikeva tiko ena gauna qo, ia o se sega ga ni kila na vanua cava o basika mai kina, keitou uqeti iko mo vakaitavi tale ga.

Io, o rawa ni vakaitavi ena OurDNA kevaka o vakasamuqawe.

Sega, o na rawa ni vakaitavi ga vakadua ena OurDNA. Na nodra cau na tamata yadua e duidui qai yaga dina, ia keitou na vinakata na kena levu mera vakaitavi ena OurDNA mera rawa ni yaga vakalevu ena vakadidike ni veiqaravi vakavuniwai kei na tabana ni bula ena veigauna mai liu.

Kevaka o digitaka mo vakaitavi ena OurDNA, keitou na tarogi iko kevaka o na vinakata mo taura lesu tale na kemu itukutuku e vauca na veisau e laurai ena nomu genetic ena rawa ni vakaraitaka vei iko e dua na ituvaki me baleta na nomu bula ena veigauna se bera mai se na bula ni nomu vuvale.

E dua na iwase lailai ga ni tamata era vakaitavi ena OurDNA ena rawa ni soli lesu vei ira na itukutuku qo. Na OurDNA ena solia ga na itukutuku ni veisau ni genetic sa:

• kilai vakavinaka, qai
• tiko na veika e rawa ni o cakava mo vakavinakataka kina nomu bula se mo tarova na kemu ituvaki vakatauvimate

Ena rairai oti sara e vica vata na yabaki qai vakarautaki na itukutuku qori baleta ni na gadrevi vei ira na daunivakadidike mera dikeva na kemu itukutuku e tiko ena OurDNA mera qai vakaraitaka ga na kena ena yaga me soli lesu vei iko. Kevaka o vinakata me caka vei iko na veidikevi ni genetic ena vuku ni ituvaki vakatauvimate, mo vosa vua nomu vuniwai se dua e kenadau ena tabana ni genetic.

O OurDNA ena vakaraitaka ga na veisau e vauca na genetic e sa matata vinaka, qai rawa vei ira na vuniwai mera veivuke ena kena vakavinakataki na kemu ituvaki se tarova nomu tauvimate.

Na ituvaki qo e rawa ni okati kina na:

• mate ni kawa e vauca na kenisa ni sucu, katonigone kei na davuibuco
• kena basika mai nomu vuvale na levulevu se sivia na uro e yagomu (familial hypercholesterolemia)
• kena basika mai nomu vuvale na mate ni uto eso me vaka na arrhythmias kei na cardiomyopathies

Na OurDNA ena sega ni rawa ni vakasuka tale na itukutuku ena vuku ni mate ni mona, e duidui na ituvaki e yaco tiko, e sega tale ga ni dua na vuna vinaka se veika o rawa ni cakava.

Na itukutuku qo ena vakau tale yani vei iko ena dua vei ira na kenadau ena tabana ni bula ni OurDNA: me vakataki dua na dauniveivakasalataki ni genetic. O ira na dauniveivakasalataki ni genetic era vuli mera veitokoni vei ira eso kei na dui vuvale e tauvi ira se na rawa ni tarai ira e dua na ituvaki e vauca na genetic.
 

Na OurDNA e sega ni nona ituvatuva me vakau lesu na itukutuku ni yatukawa vei ira era vakaitavi kina. Keitou kila ni levu era vinakata na itukutuku e vauca na nodra kawa, ia keitou kila tale ga ni levu na duidui sala me vakasamataki kina na dui isema vakadra, vuvale kei na kilai ni kedra itukutuku.

Keitou na vinakata me keitou doka na veika me baleti ira eso, nodra itovo vakavanua, ena yasana adua na inaki ni OurDNA me dikevi kina na veika e vauca nodra itukutuku ni yatukawa eso me yaga vei keda kece. Kevaka o vakaitavi ena OurDNA, o rawa ni digitaka me vakau lesu yani vei iko na kemu itukutuku ena rawa ni tukuna e dua na ka me baleta na bula ni nomu vuvale ena gauna qo kei na veigauna se bera mai.

Kevaka o vakaitavi ena OurDNA, o rawa ni kerea e dua na ilavelave ni kemu itukutuku ni genetic e laurai rawa. Na itukutuku e vauca na nomu genetic e ivakamacala ni nomu DNA e tabaki mai na mona livaliva e rawa ni wilika ga na kompiuta. Ia, ena sega ni lako mai kei na dua na ivakamacala me baleta na ituvaki o na sotava, na yatukawa o basika mai kina se so tale na ka.

E levu, ia sega ni o ira kece na vakaitavi ena OurDNA ena vakau lesu vei ira na nodra genetic data e rawati mai na sabolo ni dra era solia. Kevaka o kerea, qai tiko vei keitou na kena itukutuku, keitou na rawa ni solia lesu vei iko.

Kevaka e dua nomu taro, se kevaka o vinakata eso tale na itukutuku, mo veitaratara mai vei keitou.

Na veivakadonui ni porokaramu ni OurDNA e vakayacori ga ena internet. O rawa ni rejisita ena website ena nomu tabaka na “Join now” se ena app ni "OurDNA" e tiko na App Store se Google Play Store.

Na kena e vakaleweni ena internet ena vakarautaka na itukutuku ni nomu vakaitavi ena OurDNA qai vakamacalataka na veika ena caka na nomu dra kei na sabolo ni nomu DNA. E tiko e lima na fomu mo na vakalewena vakaoti mo rawa ni solia na nomu veivakadonui:

• Veivakadonui ni Screening survey
• Rejisita
• iTukutuku ni yatukawa, ituvaki ni nomu bula, kei na vanua o cavutu mai kina
• Nomu veivakadonui
• Kumuni ni nomu dra

Na veivakadonui ena taura tiko e 20 na miniti me vakacavari. Kevaka e dua na nomu taro se kevaka o na gadreva na veivuke, mo veitaratara mai vei keitou.

O OurDNA e tarogi ira tiko na vakaitavi mera vakalewena eso na taro me vukei keitou me keitou kila na kemu ituvaki ni bula se kevaka a tauvi iko se tauvi iko tiko e dua na mataqali mate.

Ena vukei ira na vuniwai kei na daunivakadidike mera dikeva na kemu ituvaki ena rairai yaco tiko vakalevu ena nomu itikotiko, ena rawa tale ga ni matata vinaka kina na veiveisau ni DNA kei na ituvaki e yaco tiko qo. Ena yaga vakalevu na itukutuku e vakarautaki mai me rawa kina vei ira na daunivakadidike mera kila na veika ena yaco, na ituvaki e sotavi kei na kena iwali, me vaka na matenisuka kei na mate ni uto.
 

Kevaka o via vakavoutaka na kemu itukutuku ena internet se online portal mo veitaratara mai vei keitou. E dua na lewe ni neitou timi ni OurDNA ena veitaratara yani vei iko.

Kevaka o vakaitavi ena sasaga ni OurDNA, o na cautaka toka e dua na sabolo ni dra ena dua na soqo ni OurDNA se ena dua na vanua e dau soli kina se valenibula keitou cakacaka vata.

Eso na sabolo ni nomu dra ena vakayagataki me kumuni kina nomu DNA me qai kilai kina na yatukawa o cavutu mai kina. Na nomu dra, sela ni dra, tukutuku e vauca nomu bula, na itukutuku ni nomu kawa ena maroroi qai dikevi me veivuke ena vakadidike vakavuniwai kei na tabana ni bula me yaga ena veigauna mai muri.

Kevaka o via cautaka e dua na sabolo ni dra vei dua na valenibula e kumuna na dra keitou cakacaka vata, yalovinaka mo lai rai ga kina mai na Moniti ina Lotulevu.

Na nomu solia na sabolo ni dra mai na Moniti ina Lotulevu ena yaga sara kina vakalevu nomu vakaitavi. Eso na vanua ni vakadidike e sogo ena muanimacawa qai berabera tale ga na kena vakau na ka. Keitou sega ni vakadeitaka ni sabolo kece e soli ena siga Vakaraubuka ina Sigatabu ena rawa ni wili ena OurDNA vakavo sara ke soli ena dua na neitou soqo ni OurDNA e tuvanaki.

Kevaka o rawa ni soli dra ga ena mua ni macawa, yalovinaka mo raica na vanua qo mo kila kina na soqo ni OurDNA ena vakayacori tiko.

O ira na neitou vakailesilesi era kenadau eratou na taura ga dua na sabolo lailai ni dra: 30 ml. E lailai mai na rua na sevuni ni ti ni wai!

Kevaka o sa veisautaka nomu vakasama mo kua ni vakaitavi ena OurDNA, mo veitaratara mai vei keitou. E dua na lewe ni timi ni OurDNA ena veitaratara yani vei iko me veivuke nomu vakasuka mai na porokaramu, se veisautaka nomu vakatulewa.

Ni o solia nomu sabolo ni dra, na yacamu, tikinisiga ni sucu kei na code me vakatakilai iko ena vakayagataki me kilai kina na sabolo ni nomu dra ena gauna e vakau kina. Na sabolo o cautaka ena maroroi qai dikevi ena kena lab.

Na sabolo ni nomu dra, na sela ni dra se sablolo ni DNA ena maroroi ena Biobanking Victoria. Na Biobank ya na lab era maroroi kina na sabolo ni veika e dikevi ena veika e vauca na yagoda ena vanua e rawa ni taqomaki kina.

Na itukutuku e kau mai na nomu sabolo ni dra, sela se DNA ena wasei ga vei ira na daunivakadidike era vakadonui mera dikeva, kei na veika o sa vakadonuya mera caka kina. Na kemu itukutuku vakaitaukei ena laurai rawa ga se dikevi vei ira e dua na iwiliwili lailai ni lewe ni timi OurDNA, era na veitaratara tale ga yani kevaka o sa vakadonya mera tarai kemuni tale..

O na rawa ni raica e levu tale na itukutuku ena veika ena caka ena sabolo ni nomu dra ena iyaloyalo qo.

Na OurDNA e torocake sara na veitaqomaki e vakayacori kina me maroroya na kemu itukutuku vakaitaukei, veika me baleta nomu bula kei na itukutuku ni nomu genetic, kei na sabolo ni dra o solia. Na dra, sela ni DNA ena duidui ga na vanua e maroroi kina ena vale ni biobanking facility ena kena gauna dede ga e rawa.

Na itukutuku kece ena monalivaliva ena maroroi tu ena server e Ositerelia e cicivaka na tabana ni bula eso era kenadau, o ira na maroroya na itukutuku ni veika e baleta na tabana ni bula se vanua ni vakadidike ni tabana ni bula. Na database se vanua ni maroroi itukutuku qori era muria na lawa bibi eso ra qai kenadau ena maroroi ni itukutuku.

Kevaka o vakaitavi ena OurDNA, ena kemu itukutuku vakaitaukei ena vakayagataki me kilai kina na sabolo ni dra o solia ena valenibula e soli kina keitou cakacaka vata se ena dua na soqo ni OurDNA me yaco sara ina kena lab. O ira na kendau era kumuna na nomu dra era na kila na yacamu kei na tikinisiga ni nomu sucu, ia o ira ga na lewe ni timi vakadonui ni OurDNA era na rawa tale ga ni rai ena portal mera vakadreti iko se vukei iko ena ituvatuva ni kena kumuni nomu dra.

Na gauna sa vakau kina na nomu dra ena lab, sa na maroroi na wasei na vanua e maroroi kina na kemu itukutuku vakaitaukei kei na itukutuku me ni dra e vakadikevi. Na sabolo ni dra ena laurai sara, vulici qai wasei, ena sema vata kei na kemu itukutuku vakaitaukei ena dua na code se naba.

O ira kece na timi ni OurDNA kei na vakailesilesi eso ni tabana ni bula era na raica ga na code ni vakadidike, sega ni kemu itukutuku vakaitaukei. Ena qai rawa ni vakayagataki ga na code kevaka o sa vakadonuya tu me vakalesui lesu yani vei iko na macala ni nomu dikevi ena OurDNA, na vakayagataki gona na code qori me kilai kina na kemu itukutuku ni bula sa dikevi rawa.

Keitou raica vakabibi na maroroi ni itukutuku vakaitaukei kei na veika e dikevi. Kevaka o sa vakatulewataka mo vakaitavi ena OurDNA, na kemu itukutuku vakaitaukei kei na nomu itukutuku ni genetic se yatukawa o basika mai kina ena sega ni maroroi vata. O ira ga na vakailesilesi vakadonui ni timi ni OurDNA ena rawa ni raica na kemu itukutuku vakaitaukei, kei na veika ga o sa vakadonuya tu me caka.

Kena ivakaraitaki:

• Kevaka o vakatulewataka me vakau lesu yani vei iko na itukutuku ni veika e dikevi ena nomu dra, ena vakayagataki gona na kemu itukutuku vakaitaukei me keitou tarai iko tale kina. Na kemu itukutuku ena wasei tale ga vei ratou na neitou vuniwai ni OurDNA era na vakadewataka tiko yani na itukutuku qo vei iko.
• Kevaka o vakadouya me ratou veitaratara yani ena vakadidike eso ena vakayacori ena dua na gauna e muri mai, na kemu itukutuku vakaitaukei ena vakayagataki me ratou tarai iko yani kina. Ena ituvaki qo, ena qai wasei ga vei ira eso tale na daunivakadidike na kemu itukutuku kevaka o vakadonuya me keitou cakava vakakina.

Kevaka o vakaitavi ena OurDNA, ena kumuni ena dua vata ga na vanua na veika e dikevi baleti iko kei na vuqa tale ga era sa dikevi mai, tiko na kedra ivakamacala lekaleka qai biu tu ena vanua era na rai kece kina na vuniwai kei ira na daunivakadidike mera raica kina ke tiko na veika era sema kina na veitukutuku era sa kumuni rawa. O ira na rai ena vanua era biu tu kina na itukutuku qori era na sega vakadua ni rawa ni kila se kemu itukutuku qori.

O ira daunivakadidike kei ira na vuniwai ena taudaku ni OurDNA era tu e veiyasai vuravura era na volavola mai ena OuDNA mera dikeva vinaka qai raica na sabolo kei na itukutuku sa kumuni rawa. E sega ni rawa ni kilai na sala kece e rawa ni vakayagataki kina na kemu itukutuku se sabolo ena vakadidike ena veigauna mai liu. Ia, ena vakadonui ga me vakayagataki na nomu sabolo kei na itukutuku sa kumuni rawa ena vakadidike ena yaga raraba.

Ena vakatau na veika o sa vakadonuya, na kemu itukutuku e veisautaka na kena ivakamacala e biu kina (sega ni vakatakilai na veika me baleti iko) ena rawa ni vakayagataki ena vakadidike ni isoqosoqo eso ni matanitu, me vaka na Tabana ni Bula.

Na itukutuku e rawa ni o kilai kina (kemu itukutuku vakaitaukei) ena maroroi vinaka tu ga. Keitou na sega ni wasea vakadua na itukutuku qori vakavo sara ke vinakati vei keitou vakalawa me caka vakakina. Ena tutu yadua me na qai caka qori me vaka na kena biu mai e dua na ivola ena mateveilewai ena vuku ni vakadidike e vakayacori se dua na veika e vauca na basulawa. Na vakayagataki ni itukutuku qo ena caka ga me salavata kei na lawa ni matanitu kei na lawa ni itukutukuu maroroi.

E veivuke tiko na OurDNA ena kena taravaki e dua na veiqaravi vakavuniwai e rawati mai na kilai ni veika e baleta e dua ni vakayagataki na nona DNA qai yaga taucoko vei ira na duikaikai era tiko ena veitikotiko ena noda vanua. E okati kina na:

• OurDNA Browser: na vanua era rawa ni dikeva kina eso tale na itukutuku ni vicavata na tamata kei na duidui ni veika e dikevi rawa
• OurDNA Data: e dua na vanua maroroi ni itukutuku ni bula ena vuku ni vakadidike ni veigauna mai liu
• OurDNA Samples: na vanua ni maroroi ni sabolo ni dra era cautaki ena vuku ni vakadidike ni veigauna mai liu

Mo kila eso tale na itukutuku ena veika sa vakayacori tiko qo, mo rai ena tabana qo.

Na OurDNA Browser e vanua era rai kina e levu na vuniwai kei ira na daunivakadidike era vulica na veika e vauca na genetics kei na genomics. Na kena rawa ni dikevi vakarawarawa na itukutuku qori ena rawa kina vei ira na vuniwai kei ira na daunivakadidike mera rai ena Browser qai veivuke tale ga ena vakatorocaketaki ni veiqaravi vakavuniwai kei na tabana ni bula ena veitikotiko era vakaitavi kina.

Na Browser ni OurDNA ena rawa ni vakayagataki ena vakadidike vakasaenisi, na kena kilai vakavinaka na ituvaki ni bula kei na mate e tarai keda, na kena sagai me wali na mate ni kawa ena itikotiko ena veivanua era sega dikevi vakavinaka sara tiko. O ira na vakayagataka na Browser ena namaki mera raica na veika ena yaga raraba ena itikotiko qai nodra itavi mera vakaraitaka mai nira vakayagataka na itukutuku era tu kina.

Na itukutuku ena Browser me kua ni vakayagataki me kilai kina o ira era vakaitavi ena OurDNA se uqeta na veivakaduiduiitaki ena dui itikotiko.

Na ivakamacala lekaleka ni itukutuku ena rawati ena vakadidike ni dui itikotko e tiko ena OurDNA Browser ena biu tale ga ena monalivaliva e mera laurai raraba e veiyasai vuravura ena international network of gnomAD databases. Na <1>gnomAD</1> na vanua e tiko kina na itukutuku eso era vakadikevi me baleti ira na duikaikai e kena inaki me duavata ga na itukutuku kece e dikevi qai biu vata na kedra ivakamacala lekaleka wili kina na kena e kumuni mai na OurDNA e Vualiku kei Merika, Ceva kei Merika, Urope, Aferika, Esia kei Oisiterelia. Era na rawa ni vakayagataka na vuniwai e veiyasai vuravura mera raica na ituvaki e sotavi raraba ia era na sega ni kila ga na kena itukutuku vakaitaukei o koya e nodra.

Ni tiko ga e dua ga na vanua ni dikevi ni itukutuku ena rawa kina vei ira na vuniwai kei ira na daunivakadidike mera raica na itukutuku e gadrevi me wali kina e dua na ituvaki se me kilai kina e dua na mate. Na itukutuku e tiko ena gnomAD database e yavu mai na Broad Institute of MIT and Harvard mai Cambridge, Massachusetts.

O ira na daunivakadidike se o ira na tabana ni bula era vakadonui mera vakayacora na veidikevi era na volavola mai vei keitou mera vakadikeva na sabolo e vakarautaki yani kei na itukutuku sa kumuni rawa ena sasaga ni OurDNA. Ena qai vakayagataki ga na veika e dikevi me baleti iko ena sasaga veiganiti e yaga raraba ena veigauna mai muri kei na veika o sa vakadonuya tu me vakayagataki kina.

Ni keitou wasea na kemu itukutuku se sabolo kei ira na kenadau era vakadonui, keitou na qarauna vinaka sara na itukutuku e biu qai sega ni na vakatakila na kemu itukutuku vakaitaukei. Keitou na solia ga na veivakadonui mera curu mai eso na vuniwai kei na daunivakadidike mera raica na itukutuku e sa kumuni rawa kevaka era vakadonuya nira na sega ni vakayagataka ena sala mera kilai kina o iko.

O ira na daunivakadidike vakadonui era rawa ni tiko e Ositerelia se veiyasai vuravura, wili kina na univesiti, valenibula, vanua ni dikevi ni veika vakavuniwai, kei na isoqosoqo eso e sega ni rawa tubu, se o ira na daunivakadidike era tiko ena isoqosoqo sega ni rawa tubu ni biomedical, wainimate e valenibula, tabana ni yaya vovou se kabani ni vakatovotovotaki ni misini.